Năm Kỷ Hợi kể chuyện Heo

Cập nhật ngày: 25/01/2019
        Xem với cỡ chữ    

(ictdanang) – Năm Tuất sắp qua, người người nhà nhà sẵn sàng đón một năm mới Kỷ Hợi với nhiều mục tiêu mới, hy vọng mới. Theo Âm lịch, năm 2019 gọi là Kỷ Hợi, năm mang tên con vật cuối cùng trong vòng tuần hoàn 12 con giáp. Dân gian có câu: “Tuổi Hợi nằm đợi mà ăn” cho thấy trong tâm thức người Việt, đây là con vật tượng trưng cho sự sung túc, no ấm và an nhàn. Ngoài ra, con heo (hay con lợn) còn mang nhiều ý nghĩa độc đáo gắn liền với đời sống con người Việt Nam.


Heo là một loài động vật thông minh dễ dạy bảo, ngoan hiền và thân thiện. Trong chuỗi 12 con giáp, ba con vật cuối cùng gồm gà, chó và heo có mối liên hệ gần gũi với con người nhất. Từ lâu, hình ảnh con heo đã trở thành một biểu tượng của tiền bạc, sự phồn thịnh, sung túc, tài lộc… trong văn hóa của người Việt. 
Vậy nên, theo quan niệm nhân gian, năm Hợi sẽ mang đến nhiều niềm vui, vận may, tụ tài lộc, lợi nhuận sung túc thoải mái cả tinh thần và vật chất.

Có thể thấy, trong tranh dân gian Đông Hồ, Kim Hoàng đều vẽ con heo trong tranh Tết, xem đó là con vật mang lại may mắn trong năm hay các chạm khắc dân gian của người Việt.

 
 Trong tranh dân gian, hình ảnh con heo gắn liền với sự sung túc, ấm no, con cháu đầy đàn.


Heo là loài vật gắn bó mật thiết với nền nông nghiệp lúa nước. Từ xa xưa, những sản phẩm từ cây lúa, cây chuối, củ sắn, củ khoai… không chỉ nuôi sống con người mà còn được tận dụng để chăn nuôi. Hầu như ở khắp các làng quê Việt Nam, nhà nào cũng thường nuôi vài con gà, đàn heo để có thêm nguồn thực phẩm cho gia đình hoặc đem bán lấy tiền phục vụ những nhu cầu khác.

Trong bữa ăn hàng ngày của người Việt, thịt heo cũng chiếm một vị trí quan trọng với nhiều món ăn được chế biến đa dạng, phong phú như: nướng,tái, xào, nhúng giấm, làm chả, giò thủ, nem...

Không chỉ có vai trò cung cấp thực phẩm, con heo còn có vai trò quan trọng trong những ngày lễ Tết. Trước hết, heo đi vào lễ nghi, phong tục bởi nó là con vật được dùng để hiến tế của làng xã. Heo dùng tế lễ thường có chế độ chăm sóc riêng, cẩn thận và được bà con trong làng không gọi một cách thông tục, mà dùng những từ ngữ biểu lộ sự trân trọng, tôn kính như: Ông Lợn, Ông Ỉn...

Ở miền Nam Việt Nam, thịt heo quay được xem là điềm lành, may mắn cát tường nên heo tế thường được quay nguyên con. Ngày trước, trong những dịp Tết, giỗ chạp, cưới hỏi, ma chay, khao vọng, thịt heo là món ăn ngon và phổ biến nhất.

Trải qua quá trình gắn bó lâu dài, hình ảnh con heo cũng dần đi vào thơ ca, ca dao tục ngữ và những tác phẩm văn học Việt Nam. Đặc biệt, t
rong tình yêu đôi lứa, người dân đã mượn hình ảnh con heo, một trong những lễ vật cưới xin không thể thiếu, làm một phương tiện nghệ thuật để ngỏ lời:

"Cô kia đi chợ Hà Đông
Để anh kết nghĩa vợ chồng cùng đi
Anh đi chưa biết mua gì
Hay mua con lợn phòng khi cheo làng"

Hay dùng hình ảnh đó để tỏ tình một cách kín đáo và ý nhị qua câu chuyện nhờ vá áo:


"...Đến khi lấy chồng anh giúp của cho
Giúp cho một thúng xôi vò
Một con lợn béo, một vò rượu tăm"


Khi tình yêu nam nữ bị ngăn cản, chia rẽ, cấm đoán, hình ảnh con lợn lại một lần nữa được mượn để chàng trai than thân trách phận:


"Yêu nhau chả lấy được nhau
Con lợn bỏ đói, buồng cau bỏ già"


Rồi lại thể hiện ước mong:


"Bao giờ sum họp một nhà
Con lợn lại béo, cau già lại non"


Hay trong câu chuyện về anh học trò Nguyễn Nghiêu Trư, vì bố làm nghề mổ lợn nên lấy tên Trư đặt cho con và bị bạn bè chế giễu, bắt phải đối: "Lợn cấn ăn cám tốn". 
Không ngần ngại, Nguyễn Nghiêu Trư trả lời đầy kiêu hãnh: "Chó khôn chớ cắn càn".

Hình ảnh con heo còn được các nghệ nhân dân gian thể hiện độc đáo qua nghệ thuật tạo hình dân tộc như tranh dân gian, điêu khắc... Trong những dòng tranh dân gian nổi tiếng như Đông Hồ, Hàng Trống, Kim Hoàng, tranh có hình ảnh con heo với ý nghĩa chúc tụng năm mới gặp nhiều may mắn, con cháu đông vui, phúc lộc.

Đặc biệt, người nghệ nhân dân gian còn tạo nên một hình ảnh cực kỳ dễ thương là hình ảnh chú heo bằng đất nung hay gọi là heo đất. Đây là hình ảnh chú heo tươi cười rạng rỡ, trên lưng có khoét một rãnh nhỏ để bỏ tiền tiết kiệm. “Nuôi heo đất” là một hình thức tiết kiệm đơn giản và phổ biến. Với trẻ con Việt Nam, con heo đất từ lâu đã là người bạn thân thiết; là bài học tiết kiệm, “tích tiểu thành đại” được ông ba cha mẹ chỉ dạy từ thuở ấu thơ.

 
Với trẻ con Việt Nam, con heo đất từ lâu đã là người bạn thân thiết; là bài học tiết kiệm, “tích tiểu thành đại” được ông ba cha mẹ chỉ dạy từ thuở ấu thơ. - Ảnh từ internet


Nhưng bên cạnh đó, với đặc tính của mình, loài heo cũng được khái quát thành nhiều câu thành ngữ, tục ngữ nhằm phê phán thói hư tật xấu ở đời như tham ăn tục uống, cuộc sống dơ bẩn…  

Có thể nói, đối với người Việt, hình tượng con heo gắn liền mọi khía cạnh trong đời sống, luôn tồn tại hai thuộc tính đối lập tốt - xấu, trọng - khinh. Một mặt, heo đóng vai trong quan trọng trong đời sống vật chất và tinh thần của người dân, đi vào nghệ thuật dân gian để thể hiện ước mơ hạnh phúc, sung túc, con cái đuề huề của người Việt. Một mặt, cũng là loài vật tham ăn, bẩn thỉu... Nhưng trên tất cả, nó là loài vật nuôi đem lại lợi ích lớn lao cho con người, hình ảnh con lợn trong ẩm thực, quan niệm, tín ngưỡng thể hiện đặc sắc văn hóa Việt.


Xuân Dương tổng hợp

In Quay lại chia sẻ bài viết
Từ khóa:

Các tin khác

http://billing.wifi.danang.gov.vn/Pages/view.aspx?id=12 http://billing.wifi.danang.gov.vn/Pages/view.aspx?id=10 http://billing.wifi.danang.gov.vn/Pages/view.aspx?id=11