Văn hóa đọc, chuyện của mỗi nếp nhà

Cập nhật ngày: 10/10/2018
        Xem với cỡ chữ    

(ictdanang) - Chúng ta vẫn luôn biết ý nghĩa của đọc sách đối với việc phát triển tri thức, cảm xúc của con trẻ và gắn kết các thành viên trong gia đình. Nhưng ngày nay, việc phát triển nhanh chóng của công nghệ và internet khiến chúng ta đang dần xa rời những trang sách, đặc biệt là trẻ em khi các bé tiếp xúc rất sớm và thường xuyên với các thiết bị điện tử.

Sự “thừa nhận” của xã hội hiện đại

Jen Adams Beason, một giáo viên tiểu học tại bang Louisiana, Mỹ, mới đây đã đăng tải lên trang Facebook cá nhân hình ảnh bài luận của một cậu học trò lớp 2. Với đề bài “Phát minh nào khiến em không thích nhất”, học sinh này đã chia sẻ rất chân thật: “Con không thích điện thoại vì bố mẹ đang sử dụng điện thoại di động mọi lúc mỗi ngày. Việc đó đôi khi là một thói quen rất xấu, con ước gì mẹ chưa từng có một cái…”

Nội dung đăng tải này đã thu hút hàng trăm nghìn lượt bình luận và chia sẻ. Trong phần bình luận, nhiều phụ huynh đã bày tỏ cảm giác hối lỗi khi quá tập trung vào việc tương tác trên điện thoại di động hàng ngày mà quên mất rằng mình cần dành nhiều thời gian hơn nữa để ở bên và chơi đùa cùng con.

Một nghiên cứu được công bố vào tháng 5/2017 bởi Tổ chức Phát triển trẻ em đã chỉ ra rằng, việc xao nhãng chăm sóc con cái, đặc biệt việc quá chú tâm vào điện thoại và các thiết bị điện tử khác của cha mẹ là tác nhân trực tiếp dẫn đến việc con trẻ cảm thấy cô đơn trong chính gia đình mình, dễ cáu gắt và nổi giận vô cớ, có khả năng dẫn đến trầm cảm…

Ngược lại, một nghiên cứu xã hội khác cũng cho thấy, nếu mỗi ngày cha mẹ cùng con đọc sách, chia sẻ, trao đổi về những câu chuyện, nhân vật trong sách sẽ giúp tâm hồn bé thư thái, dễ chịu. Bé sẽ dần hình thành tính cách vui vẻ, hòa đồng và nhìn nhận thế giới xung quanh đầy tích cực, nhân văn.

Tiếc rằng, ở hai hướng đối lập ấy, rất nhiều cha mẹ do tác động xã hội, do thói quen khó từ bỏ…đã và đang chọn cách không nên chọn.


Ảnh minh họa từ Internet

Trẻ em ở Nhật nổi tiếng chăm chỉ, lễ phép, có khả năng gắn bó với gia đình, quy củ, khuôn phép và cũng hết sức tự tin táo bạo.
Hai trong số các bí quyết của cha mẹ Nhật là đọc sách cùng con và không cho con xem ti vi. Các bà mẹ Nhật thường dạy con
qua việc kể cho bé nghe những câu chuyện cổ tích, bởi họ tin rằng chính thế giới thần thoại cùng những điều lạ kỳ và không
tưởng ấy là chất liệu và niềm cảm hứng cho sự sáng tạo vô biên của đứa trẻ sau này.

Cha mẹ Nhật còn ý thức rất rõ việc xem ti vi tốn thời gian, có thể khiến trẻ bị nghiện, nếu cho con xem tivi quá sớm và quá nhiều
thì cấu trúc của đại não sẽ bị phá vỡ; từ tivi phát ra dòng âm cực sản sinh ra từ điện áp 20,000 volts, gây ảnh hưởng không tốt
đến thuỳ não trước (phần tạo ra năng lực suy nghĩ) của con người. “Tắt TV, Bật ý tưởng” là châm ngôn truyền miệng của phụ
huynh Nhật.


Tôi có cơ hội thực hiện một cuộc khảo sát nho nhỏ với các ông bố, bà mẹ trẻ khi tham gia tổ chức chương trình Tọa đàm “Trên tay có sách” vào cuối tháng 4/2018 vừa qua tại Hội sách Hải Châu Đà Nẵng. Từ đó đến nay, tôi vẫn tiếp tục quan sát, tìm hiểu, lắng nghe những chia sẻ, những câu chuyện đời sống xung quanh mình, và điều khiến tôi suy nghĩ là ngày càng có nhiều điểm chung giữa các câu trả lời mà tôi nhận được. Nó đơn giản là sự thừa nhận.

Rất nhiều phụ huynh thừa nhận rằng bản thân từng mua rất nhiều sách, nhưng đều không hoàn thành được việc đọc chúng. Họ cũng thừa nhận mua rất nhiều sách cho con, và liên tục nhắc con đọc sách, nhưng con gần như không đụng vào trang sách là mấy. Thay vào đó, con cái của họ gần như dành toàn bộ thời gian rảnh để xem tivi, điện thoại hay chơi game điện tử…

Họ cũng thẳng thắn thừa nhận rất ít khi nói chuyện, tâm sự với con, và luôn cảm giác mình không hiểu con; Hầu như không quan tâm đến việc hình thành thói quen đọc sách tích cực cho con. Có những phụ huynh chưa từng đọc cùng con một trang sách nào và cũng không chú tâm theo dõi con trẻ đang đọc và lựa chọn, tương tác với sách ra sao…

Về lý thuyết, chúng ta vẫn luôn biết ý nghĩa của đọc sách đối với việc phát triển tri thức, cảm xúc của con trẻ và gắn kết các thành viên trong gia đình. Nhưng ngày nay, việc phát triển nhanh chóng của công nghệ và internet khiến mỗi người đang dần xa rời những trang sách, đặc biệt là trẻ em khi các bé tiếp xúc rất sớm và thường xuyên với các thiết bị điện tử.

 

Sách có tác động rất lớn đến việc phát triển tri thức, cảm xúc của con trẻ.


Đọc sách, thú vui không tự nhiên có

Trên kênh Fanpage của tổ chức “We love reading”, một dự án có nguồn gốc từ Jordan, được Unesco công nhận là dự án đọc hay nhất, hiện có mặt ở 33 nước, cách đây không lâu có đăng một bài viết khá dài, với những chiêm nghiệm, chia sẻ tâm huyết, rất đáng xem và suy ngẫm.

Bài viết có đoạn: “Khi tham gia các phương tiện giao thông công cộng hoặc vào những khu vui chơi, sinh hoạt cộng đồng ở Úc, chúng ta dễ dàng bắt gặp những người đang rất chăm chú đọc sách. Những tưởng họ là những ông bà già hưu trí hay sinh viên đang vào mùa thi, nhưng không hẳn.

Họ là bất cứ ai, một bà nội trợ ngồi trên bãi cỏ, một em học sinh chờ xe buýt, một anh bạn trẻ bán hàng ở siêu thị trên tàu. Và có lần tôi bắt gặp một chú thợ xây đi làm về tay cầm cuốn tiểu thuyết, đọc rất say mê.

Có những người không cầm sách thì mở ipads hay notebooks để đọc sách điện tử. Tôi liếc qua thấy họ đọc rất chăm chú và thư thả như một thú tiêu khiển. Tôi thắc mắc mãi là làm sao họ có thể giữ thói quen đọc sách ấy trước sức hấp dẫn của các loại hình giải trí công nghệ cao, được thu gọn trong chiếc điện thoại của thời hiện đại này?

Những câu trả lời cho thắc mắc trên lần lượt được giải đáp khi tôi được trải nghiệm sự giáo dục, cả chính thống lẫn không chính thống, về việc hình thành thói quen đọc sách cho cả trẻ em lẫn người lớn tại Úc. Đầu tiên, trẻ được làm quen với sách từ rất sớm. Từ khi trẻ chưa biết đi, tôi đã thấy trong những chiếc xe nôi, họ đặt vào những cuốn sách bằng vải mềm ngộ nghĩnh…”.

 
Cũng tựa như việc trồng một cái cây, bắt đầu từ hạt giống nhỏ bé, việc đọc sách khởi đi từ những điều nhỏ nhặt, đơn giản, thân thuộc
và dễ chịu nhất.


Có thể thấy, hành động cầm cuốn sách lên và đọc khá đơn giản, xong để việc đó trở thành thói quen thường ngày, trở thành yếu tố quan trọng trong cuộc sống góp phần định hướng tư duy, kiến thức, cảm xúc, thì cần đến một quá trình.

Hiểu về quá trình đó, dự án “We love reading” (WLR) mà tôi vừa nhắc ở trên đặc biệt chú trọng vào việc xây dựng các đại sứ đọc và mô hình đọc tại mỗi cộng đồng nhỏ. Cũng tựa như việc trồng một cái cây, bắt đầu từ hạt giống nhỏ bé, việc đọc sách khởi đi từ những điều nhỏ nhặt, đơn giản, thân thuộc và dễ chịu nhất.

Nếu cây cần đất và nước, thì niềm đam mê đọc sách cần có cần có môi trường phù hợp để vun vén, nuôi dưỡng chúng.
Và hơn hết thảy, nhà chính là nơi các bé thoải mái nhất, gắn bó nhất, là nơi tác động mạnh mẽ nhất đến thế giới quan và nhân sinh quan của trẻ.

Đa phần với những bé được làm quen với sách từ nhỏ, thì thói quen này được duy trì và tự phát triển rất tốt trong môi trường thuận lợi. Lúc này bé đủ tự chủ trong việc tự lựa chọn sách và có cách đọc sách của riêng mình.

Đại sứ đọc, bạn là ai?

Tôi khá chú ý đến chia sẻ của một người mẹ, đăng trên báo Tuổi trẻ. Người mẹ trẻ ấy có một cô con gái 5 tuổi, nghịch ngợm chẳng khác gì con trai. Đi học về, bé chỉ thích chạy nhảy, đạp xe, cầu trượt ở khoảnh sân chung của khu nhà.

Người mẹ mua khá nhiều sách cho con, nhưng mỗi lần đọc, bé chẳng mấy chú ý đến truyện mẹ đọc, chỉ chăm chăm tìm cách ngọ nguậy, ngó nghiêng chơi trò khác. Chồng sách trong nhà cứ mãi nằm lặng yên vì chẳng mấy khi được bạn nhỏ chú ý tới.

Một buổi chiều, khi người mẹ đang tất bật chuẩn bị bữa cơm, chị hàng xóm gõ cửa và đề nghị được đọc sách cho bạn nhỏ nghe. Rốt cuộc, mỗi ngày chủ nhật, cô bé lại sang nhà hàng xóm cùng mấy bạn nhỏ khác, để nghe đọc sách. Sau vài buổi đọc, người mẹ nhận thấy con mình bắt đầu thích thú và tỏ rõ sự hứng thú với sách...

“Chị hàng xóm” được nhắc đến trong câu chuyện vừa kể chính là một tình nguyện viên đọc, hay nói cách khác là “đại sứ” đọc. Khái niệm này còn khá mới mẻ trong cộng đồng, và nghe qua thì có vẻ to tát, xa vời.

 

Chị Vũ Thùy An chia sẻ kinh nghiệm chọn sách và đọc sách cùng con với cộng đồng các mẹ trẻ Đà Nẵng.

 

Chị Thơ Trang (tình nguyện viên đọc) - tác giả cuốn sách "Hear our stories" trong một hoạt động giao lưu, đọc sách cho trẻ tại
thư viện tổng hợp Đà Nẵng.

Chị Vũ Thùy An, giảng viên Trường Đại học Duy Tân Đà Nẵng, từng có thời gian tham gia làm tình nguyện viên đọc của dự án WLR, chia sẻ: Đại sứ đọc có thể là bất cứ ai mong muốn đem lại niềm vui, hạnh phúc, truyền đi những ý nghĩa nhân văn của trang sách đến với trẻ, đó có thể là thầy cô giáo, là bác hàng xóm, là ông bà, ba mẹ của trẻ. Và tất nhiên, ba mẹ nên là những “đại sứ” đọc đầu tiên đối với bé.

Mình cũng như nhiều phụ huynh khác đã đồng hành cùng con bên trang sách từ khi con mới ra đời. Thế nhưng ngày nay, nhìn xung quanh, mình thấy các bé đang tập trung rất nhiều vào màn hình điện tử, xem clip trên mạng với những nội dung mà phụ huynh không thể kiểm soát được, lúc đó mình nghĩ tại sao trên tay các bé lại không phải là những cuốn sách ý nghĩa?

Đó là lý do thôi thúc mình đến với dự án đọc. Mình mong muốn trong tương tai gần, đọc sách sẽ trở thói quen của cộng đồng, nó không còn dừng lại ở cá nhân nữa, mà việc bắt gặp nhiều người đọc sách trên xe bus, trong quan café, bất cứ đâu sẽ trở nên phổ biến, việc sử dụng điện thoại sẽ ít hơn, chúng ta nói chuyện với nhau nhiều hơn. Điều này sẽ trực tiếp nâng cao tri thức trong cộng đồng.

 

 

Tọa đàm “Trên tay có sách” được Tạp chí điện tử Thông tin và Truyền thông, thuộc Sở Thông tin và Truyền thông TP Đà Nẵng
 tổ chức trong khuôn khổ Hội sách Hải Châu vào tháng 4/2018. Tại đây, các tình nguyện viên đọc - những người có kinh nghiệm
 trong việc định hướng cho con trẻ làm quen với sách từ rất sớm và yêu thích, gắn bó với sách qua từng giai đoạn phát triển đã
có những chia sẻ thú vị, bổ ích, với mong muốn ông bà, cha mẹ, cộng đồng cùng trẻ nuôi dưỡng tình yêu, những khoảnh khắc
 tuyệt vời đối với sách…- Ảnh: T. Ngọc


Truyền lửa đam mê cho trẻ với sách

“Ba mẹ chính là những người đầu tiên tạo nên niềm yêu thích đọc sách cho trẻ. Ba mẹ cần đọc sách cùng con, cùng con khám phá những những điều kỳ diệu của trang sách. Không thể ra lệnh với con là “đọc sách đi”, trong khi ba mẹ không hề đọc sách. Điều đó thật vô lý và thiếu tính khả thi!”, chị Vũ Thùy An chia sẻ thêm.

Chị An cũng nêu kinh nghiệm: Thường đối với các bé, các cuốn sách ưa thích là cuốn ba mẹ đọc cho chúng, nên có thể một cuốn sách, bé yêu cầu đọc đi đọc lại nhiều lần. Trước tiên, khi muốn con đọc cuốn sách nào, phụ huynh cần là người lựa trước và đọc trước thật hiểu, nắm những phần hay của sách, cảm nhận sách theo cách của chính mình.

Bé nào cũng đều có tính tò mò, thích sự khám phá, việc bắt đầu giới thiệu một cuốn sách cho bé nên gắn liền với một điều gì đó bí hiểm, tạo sự tò mò cho trẻ. Mỗi lần đọc, ba mẹ cố gắng tiếp cận cuốn sách nhiều cách khác nhau để kích thích sự sáng tạo của trẻ, ví dụ như giả vờ quên nội dung trang sau, để bé tự kể, hay sáng tạo câu truyện bên lề, hỏi bé về tính cách nhân vật, con thích hay không thích.

Không quan trọng chúng ta mua bao nhiêu cuốn sách, mà quan trọng là đọc cùng con bao nhiêu cuốn sách. Có thể chỉ một cuốn đọc trong nhiều ngày, mỗi ngày là một bí mật trong một phần sách, để tạo sự tò mò cho con.

Có thể nhiều phụ huynh sẽ cảm thấy khó khăn, không biết cách  đọc và tương tác ra sao để tạo hứng thú cho trẻ. Dù thế nào cũng đừng gây áp lực cho mình và cho con về việc đọc sách, mà nên nghĩ rằng đấy sẽ là khoảnh khắc hạnh phúc vui vẻ cùng với con.

 

 

Không quan trọng chúng ta mua bao nhiêu cuốn sách, mà quan trọng là đọc cùng con bao nhiêu cuốn sách.


Đôi lúc, nội dung cuốn sách còn bị “dẫn dắt” theo ý tưởng của mỗi bé, chúng ta cũng sẽ theo một cách vui vẻ, chứ không nguyên tắc phải đọc cho bằng hết. Với mỗi cuốn sách có thể chỉ đọc một phần nhỏ, hay đơn giản chỉ tranh cãi thảo luận về một bức tranh, hình ảnh trong sách, đã là thành công rồi.

Nếu trong nội dung sách có những chi tiết tương tự như cuộc sống hằng ngày thì phụ huynh giúp bé liên tưởng lại ngay “À con có thấy rằng mình đã gặp trong sách nào không nhỉ”. Hay cùng bé tìm ra những hình ảnh chi tiết mà bé và cả nhà thấy tâm đắc, thấy hay, vì những điều ấn tượng đọng lại trong bé rất lâu.

Cũng cần lưu tâm, trước khi đọc sách, bé cần có thái độ đúng đắn và tôn trọng những trang sách. Đó chính là học cách lật mở những trang sách ra sao, không được xé sách, làm quăn sách…

Phụ huynh cũng cần tạo dựng cho bé một không gian đọc thật dễ chịu và ấm cúng. Chỉ cần là một góc nhỏ, đặt cạnh cửa sổ, với kệ sách, gối ngồi hay một tấm thảm mềm mại…bé sẽ cảm nhận được giá trị và sự hiện diện của sách và việc đọc sách trong nếp sống mỗi ngày của mình.

Sau cùng, mỗi gia đình, mỗi nếp nhà sẽ tiếp cận, hiểu và cảm thế giới của sách theo cách riêng. Kỹ năng là cần thiết, song nuôi dưỡng cảm xúc tự nhiên, chân thành với việc đọc sách, khám phá sách mới là cái quan trọng hơn cả. Cùng con đọc một vài trang sách mỗi tối, chia sẻ những câu chuyện từ sách và lan tỏa đến tâm hồn bé, điều đẹp đẽ và kỳ diệu đó, chúng ta nhất định không được đánh rơi hay bỏ quên.

An Bình

In Quay lại chia sẻ bài viết
Từ khóa:

Các tin khác